archive-am.com » AM » M » MFA.AM

Total: 995

Choose link from "Titles, links and description words view":

Or switch to "Titles and links view".
  • Organisations internationales - Ministère des Affaires étrangères de la République d’Arménie
    Arménie Investir en Arménie Références Ministère Ministère des Affaires étrangères Missions diplomatiques de la République d Arménie Service consulaire Protocole Représentations diplomatiques en Arménie Visite virtuelle Politique extérieure Relations bilatérales Organisations internationales Sécurité et défense Non prolifération contrôle d exportation militaire et sécurité nucléaire Reconnaissance du Génocide Haut Karabakh Information Actualités Guide de mass médias Compte rendu annuel du Ministère des Affaires étrangères Modèle de lettre d information Multimédia Photos

    Original URL path: http://www.mfa.am/fr/organizations-representations/ (2015-11-25)
    Open archived version from archive


  • Consulats - Ministère des Affaires étrangères de la République d’Arménie
    Investir en Arménie Références Ministère Ministère des Affaires étrangères Missions diplomatiques de la République d Arménie Service consulaire Protocole Représentations diplomatiques en Arménie Visite virtuelle Politique extérieure Relations bilatérales Organisations internationales Sécurité et défense Non prolifération contrôle d exportation militaire et sécurité nucléaire Reconnaissance du Génocide Haut Karabakh Information Actualités Guide de mass médias Compte rendu annuel du Ministère des Affaires étrangères Modèle de lettre d information Multimédia Photos Vidéos

    Original URL path: http://www.mfa.am/fr/foreign-consulates/ (2015-11-25)
    Open archived version from archive

  • Կառավարում - Հայաստանի Հանրապետության արտաքին գործերի նախարարություն
    համաժողովրդական ընտրությունների միջոցով հինգ տարի ժամկետով Խորհրդարանական վերջին ընտրությունները տեղի են ունեցել 2007թ մայիսին Գործադիր իշխանությունը Գործադիր իշխանությունն իրականացնում է ՀՀ կառավարությունը Կառավարությունը կազմված է վարչապետից և նախարարներից Նախագահը ԱԺ ում պատգամավորական խմբակցությունների հետ խորհրդակցությունների հիման վրա վարչապետ է նշանակում պատգամավորների մեծամասնության վստահությունը վայելող անձին իսկ եթե դա հնարավոր չէ ապա առավել թվով պատգամավորների վստահությունը վայելող անձին Հանրապետության նախագահը վարչապետի առաջարկությամբ նշանակում և ազատում է կառավարության անդամներին Դատական իշխանությունը Հայաստանի Հանրապետությունում արդարադատությունն իրականացնում են միայն դատարանները Սահմանադրությանը և օրենքներին համապատասխան Հայաստանի Հանրապետությունում գործում են ընդհանուր իրավասության առաջին ատյանի վերաքննիչ դատարանները և վճռաբեկ դատարանը իսկ օրենքով նախատեսված դեպքերում նաև մասնագիտացված դատարաններ Հայաստանի Հանրապետության բարձրագույն դատական ատյանը բացի սահմանադրական արդարադատության հարցերից վճռաբեկ դատարանն է որը կոչված է ապահովելու օրենքի միատեսակ կիրառությունը Հայաստանի Հանրապետությունում սահմանադրական արդարադատությունն իրականացնում է սահմանադրական դատարանը Դատարանների անկախությունը երաշխավորվում է Սահմանադրությամբ և օրենքներով Սահմանադրությամբ և օրենքով սահմանված կարգով ձևավորվում և գործում է արդարադատության խորհուրդը Հայաստանի Հանրապետության դատախազությունը միասնական համակարգ է որը ղեկավարում է գլխավոր դատախազը Դատախազությունը գործում է Սահմանադրությամբ իրեն վերապահված լիազորությունների շրջանակում օրենքի հիման վրա Տարածել Այց Հայաստան Հայաստանի մասին ՀՀ դիվանագիտական ներկայացուցչություններ Դիվանագիտական ներկայացուցչություններ Հայաստանում Ուսումնառություն Հայաստանում Բիզնես Հայաստանում Ներդրում Հայաստանում Հղումներ Նախարարություն ԱԳՆ ՀՀ դիվանագիտական ներկայացուցչություններ Հյուպատոսական ծառայություն Արարողակարգ Դիվանագիտական ներկայացուցչություններ Հայաստանում Գնումների գործընթաց Աշխատանք ԱԳՆ

    Original URL path: http://www.mfa.am/hy/armenia-governance/ (2015-11-25)
    Open archived version from archive

  • Պետական խորհրդանշաններ - Հայաստանի Հանրապետության արտաքին գործերի նախարարություն
    Հանրապետության պետական զինանշանի մասին օրենքն ընդունվել է Գերագույն Խորհրդի կողմից 1992թ ապրիլի 19 ին Վերականգնվել է Հայաստանի Առաջին Հանրապետության 1918 1920թթ զինանշանը որի հեղինակներն են ճարտարապետ Ռուսաստանի գեղարվեստի ակադեմիայի ակադեմիկոս Ալեքսանդր Թամանյանը և նկարիչ Հակոբ Կոջոյանը Օրհներգը Ներբեռնել mp3 տարբերակ Մեր Հայրենիք Հայաստանի Հանրապետության Գերագույն Խորհրդի 1991թ հունիսի 1 ի որոշմամբ որպես երկրի օրհներգ ընդունվել է Հայաստանի Առաջին Հանրապետության 1918 1920թթ օրհներգը Տեքստը Միքայել Նալբանդյան 1829 1866թթ Մեր Հայրենիք ազատ անկախ Որ ապրել է դարե դար Իր որդիքը արդ կանչում է Ազատ անկախ Հայաստան Ահա եղբայր քեզ մի դրոշ Զոր իմ ձեռքով գործեցի Գիշերները ես քուն չեղա Արտասուքով լվացի Նայիր նրան երեք գույնով Նվիրական մեկ նշան Թող փողփողի թշնամու դեմ Թող միշտ պանծա Հայաստան Ամենայն տեղ մահը մի է Մարդ մի անգամ պի տ մեռնի Բայց երանի որ յուր ազգի Ազատության կզոհվի Տարածել Այց Հայաստան Հայաստանի մասին ՀՀ դիվանագիտական ներկայացուցչություններ Դիվանագիտական ներկայացուցչություններ Հայաստանում Ուսումնառություն Հայաստանում Բիզնես Հայաստանում Ներդրում Հայաստանում Հղումներ Նախարարություն ԱԳՆ ՀՀ դիվանագիտական ներկայացուցչություններ Հյուպատոսական ծառայություն Արարողակարգ Դիվանագիտական ներկայացուցչություններ Հայաստանում Գնումների գործընթաց Աշխատանք ԱԳՆ ում ՀՀ ԱԳՆ բյուջե Վիրտուալ շրջայց Արտաքին քաղաքականություն Երկկողմ հարաբերություններ Միջազգային կազմակերպություններ Անվտանգություն և պաշտպանություն Չտարածում ռազմավարական արտահանման վերահսկում և միջուկային անվտանգություն Ցեղասպանության ճանաչում Արցախ Լեռնային Ղարաբաղ Տեղեկատվություն Նորություններ Լրատվամիջոցների համար ԱԳՆ տարեկան հաշվետվություն Տեղեկատվություն

    Original URL path: http://www.mfa.am/hy/state-symbols/ (2015-11-25)
    Open archived version from archive

  • Հայոց մշակույթ - Հայաստանի Հանրապետության արտաքին գործերի նախարարություն
    իշխանի հովանավորությամբ և հանճարեղ Մոմիկ վարպետի կողմից ստեղծված խաչքարը Հայկական խաչքարային արվեստի աննախադեպ գոհարներ են Նորադուզի և Հին Ջուղայի այսօր Նախիջևան 15 17 րդ դարերի այսպես կոչված խաչքարերի անտառները կամ գերեզմանատները ավելի քան 10 000 խաչքար Դեռևս 1970 ականների կեսերին Ջուղայի բազմահազար խաչքարերից պահպանվել էին միայն մոտ 2700 ը 2005թ ադրբեջանական բանակի զինվորները լիովին ոչնչացրին այս եզակի հուշարձանախմբի մնացած խաչքարերն ու տապանաքարերը տարածքը վերածելով զինվորական հրաձգարանի Չնայած բազմաթիվ լուսանկարների տեսանյութերի և անհերքելի այլ վկայությունների մինչ օրս որևէ միջազգային կազմակերպություն այդ թվում ՅՈւՆԵՍԿՕ ն համարժեք գնահատական չեն տվել Ադրբեջանի կողմից պետական մակարդակով կազմակերպված և իրագործված այս վանդալիզմը մնացել է անպատիժ ՀԱՅԿԱԿԱՆ ՄԱՆՐԱՆԿԱՐՉՈՒԹՅՈՒՆ ԵՎ ԳՐՔԱՐՎԵՍՏ Մեծ Հայքի մանրանկարչության պատմությունը 12 13 րդ դարերից կարող է ներկայացվել ըստ դպրոցների ու վայրերի Անիի երկրորդ վերելք 12 րդ դարի սկիզբ Գլաձորի դպրոց Արցախի ու Խաչենի իշխանական տոհմերի ուժեղացում Վասպուրականի մանրանկարչության վերելք 13 րդ դարի վերջ և այլն Հարկ է հիշատակել Բարձր Հայքի ամենաշքեղ ու խոշոր ձեռագիրը Մշո Ճառընտիրը 1202թ Այն վերագրվում է Ավագ վանքին որն էլ ըստ ավանդության հիմնադրել է Թադեոս առաքյալը ինչպես նաև 1237թ նկարազարդված Ավետարանը որն այժմ պահվում է Չիկագոյի համալսարանի գրադարանում Հայկական մանրանկարչության ներկայացուցիչների անունները պահպանվել են մինչև մեր օրերը Ծաղկող Թորոս Տարոնացու 14 րդ դար գրչին են պատկանում մեզ հասած ավելի քան 20 նկարազարդ ձեռագիր Մոմիկը հիշատակվում է որպես գրիչ նկարիչ ու քանդակագործ բազում ձեռագրերում ու խաչքարերի վրա Նրա անունը կապված է Գլաձորի հայտնի գրչատան հետ Գլաձորի դպրոցի հաջորդ մեծությունն Ավագն է 15 րդ դ ում բնորոշ է գործող կերպարների դինամիկ և շեշտված կեցվածքը Նրա հայտնի գործերից են Մուտք Երուսաղեմ և Ծնունդ Աստվածաշունչ Տաթևի մանրանկարչական դպրոցի Տաթևի հայտնի համալսարանի գիտական ու գեղարվեստական մտքին շունչ տվող մեծանուն փիլիսոփան ու նկարիչը Գրիգոր Տաթևացին էր Նա հրավիրվել էր Տաթև որտեղ գործել էր 16 տարի Տաթևացու գրական ժառանգությունն ընդգրկում է այդ շրջանի հայտնի գիտելիքների գրեթե բոլոր բնագավառները Նրա աստվածաբանական փիլիսոփայական ու գեղագիտական գործերում հանդիպում են այնպիսի մտքեր որոնք միջնադարյան աշխարհայացքից բավական առաջ էին Վասպուրականի մանրանկարչության դպրոցը 13 րդ դարի վերջերից մինչև 17 րդ դարավերջ հնագույններից ու խոշորագույններից է հայ իրականության մեջ Գրչակենտրոնները 40 ից ավել էին իսկ պահպանված մատյանների ու ձեռագրերի թիվն անցնում է 2500 ից Դպրոցի ամենահայտնի վարպետներից էին Հովսիանը Կիրակոս Աղբակեցին Ծերունը Սիմեոն Արճիշեցին ԿԻԼԻԿՅԱՆ ՀԱՅԱՍՏԱՆԻ ԳՐՔԱՐՎԵՍՏԸ Կիլիկյան Հայկական թագավորությունը գոյատևել է 11 րդ դարից մինչև 1375թ 1151թ այնտեղ է տեղափոխվում Հայոց կաթողիկոսարանը Ներսես Շնորհալի ու Գրիգոր Տղա կաթողիկոսների օրոք Հռոմկլայում ծաղկում և զարգանում է գրքարվեստն ու նկարչությունը Կիլիկյան մանրանկարչությունն առանձնանում է զուտ իրեն հատուկ զարգացման գծերով Թարգմանչաց Ավետարանն իր միստիկ նկարազարդումներով հակադրությունն է Հաղպատի Ավետարանի հայտնի իր պարզությամբ ու կյանքի անմիջական արձագանքներով Մոմիկի զուսպ գունաբաշխումը մեծապես տարբերվում է Ավագի հախուռն հորինվածքներից Կիլիկիայում 12 րդ դարում պատկերազարդվում էին ոչ միայն ավետարանները այլև այլ մատյաններ Հայտնի են Գրիգոր Նարեկացու Մատյան ողբերգությանը որի գրիչն է Գրիգոր Մլճեցին ինչպես նաև Սկևռայի Ավետարանը որը պահպանվել է Լվովի պատրիարքարանում Ենթադրվում է որ դա արքայական այն Ավետարանն է որի վրա երդվել է Լևոն Բ Մեծագործ թագավորը Կիլիկյան մատյաններից Հեթում Բ ի Ճաշոցը Մատենադարանի թիվ 9422 Ավետարանը և Ութ մանրանկարիչների Ավետարանը իրենց զարդային ապշեցուցիչ հարստությամբ ու գեղագիտական բարձր մակարդակով համարվում են հայ միջնադարյան գրքարվեստի գլուխգործոցները Թորոս Ռոսլին Թորոս Ռոսլին մանրանկարչի ստորագրությամբ ձեռագրերը պատկերազարդված են 13 րդ դարի 50 60 ական թվականներին Ողջ էջով մեկ նրա նկարները հատկապես իրենց գունային նրբին ներդաշնակությամբ համարվում են հայ մանրանկարչության դասական նմուշներ Ռոսլինի արվեստը Հռոմկլայի դպրոցի բարձրակետն է Մանրանկարչի մոտ հայտնվում են Քրիստոսի ու Մարիամի կիսանդրիները ինչը մինչ այդ ոչ ոք չէր օգտագործել Նրա հայտնի գործերից պետք է հիշատակել Զեյթունի Ավետարանը Մալաթիայի Ավետարանը Ծնունդ Ավետարանը և այլն Սարգիս Պիծակ Սարգիս Պիծակը կիլիկյան մանրանկարչության թերևս վերջին խոշոր անհատականությունն է Նա ապրել ու գործել է 14 րդ դարի առաջին կեսին Կիլիկյան թագավորության անկման շրջանում Պիծակի անունով ավելի քան 30 ձեռագիր է մեզ հասել հիմնականում Ավետարաններ Նրա համբավը տարածված էր ոչ միայն Կիլիկիայում ու Մեծ Հայքում այլև ողջ տարածաշրջանում Բացի կիլիկյան արքաներից ու կաթողիկոսներից Պիծակը բազում պատվերներ է ստացել նաև արտասահմանից ինչպես Ութ մանրանկարիչների Ավետարանը Սեբաստիայի Ստեփանոս եպիսկոպոսի համար Նրա վերջին ու հանրահայտ Բժշկության Ավետարանը 1353թ պատկերազարդված համաշխարհային ժանտախտի օրոք նախատեսված էր հիվանդների ապաքինության համար Այս մասին կան բազում վկայություններ Դա նորություն էր ոչ միայն Ս Պիծակի արվեստում այլև առհասարակ հայ մանրանկարչության մեջ Սարգիս Պիծակը այն առաջին հայ մանրանկարիչներից է ով թողել է մեզ իր ինքնանկարը ՀԱՅ ԱՐՎԵՍՏԸ ՈՒՇ ՄԻՋՆԱԴԱՐՈՒՄ Ուշ միջնադարյան Հայաստանի տնտեսական ու քաղաքական ծանր վիճակն իր կնիքն է թողել մշակույթի զարգացման վրա Այնուամենայնիվ արվեստի որոշ ճյուղեր շարունակում էին զարգանալ Հաջողություններն ակնառու էին հատկապես մանրանկարչության իսկ հետագայում արդեն գրատպության բնագավառում Այս շրջանի հայ մանրանկարիչներից նշանավոր էին Հակոբ Ջուղայեցին Մեսրոպ Խիզանցին Սահակ Ծաղկարարը և ուրիշներ Իսկ 15 17 րդ դարերի առավել հայտնի դպրոցներից էին Վասպուրականի Կարինի Նոր Ջուղայի և Ղրիմի մանրանկարչական դպրոցները Զարգացում էր ապրում նաև գորգագործությունն ու մետաղագործությունը Հայկական գորգերն արտահանվում էին Եվրոպայի ու Մերձավոր Արևելքի շատ երկրներ և մեծ հռչակ ունեին Ուշագրավ էին հատկապես հայկական վիշապագորգերը Հայկական համայնքներում հայտնի էին բարձրարվեստ ոսկերչությունն ու նկարչությունը Արվեստի նշանավոր գործ էր Նոր Ջուղայից Ալմաստե գահը որը նվիրվեց ռուսաց ցար Ալեքսեյ Միխայլովիչին Նոր Ջուղայի հայ արվեստագետներից Բոգդան Սալթանովը 1666թ հաստատվելով Մոսկվայում աշխատում էր Զինապալատում և մեծ դերակատարություն ունեցավ ռուսական դեկորատիվ արվեստի զարգացման գործում Ուշ միջնադարի հայտնի մանրանկարիչ է Մեսրոպ Խիզանցին ով ստեղծագործել է Նոր Ջուղայում Նրա անունով մեզ է հասել շուրջ 40 ձեռագիր մատյան Պահպանելով Վասպուրականի դպրոցի ավանդույթները Խիզանցու արվեստում նկատվում է Միջագետքին բնորոշ մշակույթի և եվրոպական նոր արվեստի ազդեցությունը Սամարացի կինը ջրհորի մոտ Խաչից իջեցում Ողբ Քրիստոսի և այլն 16 17 րդ դարերում շարունակում է զարգանալ խաչքարային և քանդակագործական արվեստը Հակոբ Ջուղայեցի Այս շրջանի հռչակավոր դեմքերից է Հակոբ Ջուղայեցին ծնվել է մոտ 1570 ականներին 1605թ շահ Աբբասի հրամանով իր համաքաղաքացիների հետ գաղթել է Սպահան որտեղ հայերի կառուցած Նոր Ջուղայում ապրել ու ստեղծագործել է մինչև կյանքի վերջ Պահպանվել է նրա պատկերազարդած 8 ձեռագիր որոնցից 6 ը Ավետարան Հակոբ Ջուղայեցին մասնակցել է նաև Կալիսթենեսին վերագրվող Ալեքսանդրի պատմություն հայտնի ձեռագրի պատկերազարդմանը Ջուղայեցու ամենակատարյալ ձեռագիրը 1610թ Ավետարանն է որը բացառիկ երևույթ է հայ գրքային գեղանկարչության մեջ Ավետարանների պատկերազարդման իր անսովոր մանրամասներով 59 մանրանկար ամբողջական էջերի վրա Հակոբ Ջուղայեցիով ով վերջին անգամ իր երբեմնի բարձունքին հասցրեց հայ գրքային գեղանկարչությունը ավարտվում է այդ արվեստի 1300 ամյա զարգացման ընթացքը ՀԱՅԿԱԿԱՆ ՍՓՅՈՒՌՔԻ ԱՐՎԵՍՏ ԵՎ ԳՐԱԿԱՆՈՒԹՅՈՒՆ Հայոց պետականության անկումից հետո շուրջ երկու դարի ընթացքում գրեթե մոռացության մատնված մեր ավանդական մշակույթը փորձում է վերածնունդ ապրել Հայերեն առաջին տպագիր գիրքը Ուրբաթագիրքը լույս է տեսնում Վենետիկում 1512թ Հակոբ Մեղապարտի ջանքերով Այն ի դեպ ունի նաև գունավոր էջեր Տպագրության գյուտը Եվրոպայում և հայերեն գրքերի տպագրության սկիզբը որն ամենևին չէր բացառում ձեռագիր գրքերի անհրաժեշտությունը անգնահատելի դերակատարություն են ունենում 16 18 րդ դարերի հայկական մշակույթի զարգացման գործում Տպարաններ են հիմնվում բազմաթիվ հայ համայնքներում Միլանում Նոր Ջուղայում Փարիզում Ամստերդամում Ս Պետերբուրգում Կ Պոլսում Լիվոռնոյում և այլուր Տպագրվում են պատմական հոգևոր բնագիտական աշխարհագրական և այլ բնույթի աշխատություններ Այսպիսով եբրայերենից հետո հայերենը դառնում է սեփական տպագիր գիրք ունեցող մերձավորարևելյան հաջորդ լեզուն 17 րդ դարի սկզբին Շահ Աբասի կողմից բռնագաղթված հայերի մի մասը բնակություն է հաստատում Սպահանի արվարձաններից մեկում որը բարեկարգվում է և կոչվում Նոր Ջուղա քանի որ բնակիչների մեծ մասը ջուղայեցիներ էին Հայ վաճառականներն իրենց ձեռքն են վերցնում մետաքսի հումքի արտահանումը և հանդես են գալիս որպես Պարսկաստանի և Եվրոպայի ու Ռուսաստանի միջև կատարվող առևտրի միջնորդներ Նոր Ջուղան դառնում է նաև հոգևոր մշակութային խոշոր կենտրոն զարգանում են արվեստները մասնավորապես կոթողային գեղանկարչությունն ու որմնանկարչությունը Ճարտարապետական մտքի ու որմնանկարային արվեստի գլուխգործոց է Սբ Ամենափրկիչ վանքը 1664թ Մինչև 16 րդ դար Ղրիմի հայ բնակչությունը որ գաղթել էր թաթարա մոնղոլական դաժան լծից այնքան է ավելանում որ ժամանակագիրները թերակղզու հարավ արևելյան հատվածն անվանում են ծովափնյա Հայաստան Այստեղ հայերը կառուցում են բազում վանական համալիրներ եկեղեցիներ ու մոնումենտալ աշխարհիկ շենքեր Ամենանշանակալից հուշարձանը Սուրբ Խաչ վանքի համալիրն է Զարգանում են նաև արհեստները մանրանկարչությունն ու եկեղեցական որմնանկարչությունը 16 17 րդ դարերի ընթացքում մշակույթի հայ գործիչները օգտագործելով տպագրական գյուտի ընձեռած հնարավորությունները ժողովրդի մեջ լուսավորություն տարածելու նպատակով տպագիր գիրքը դարձնում են մատչելի ընթերցողների ավելի մեծաքանակ շրջանակների համար Անգնահատելի է Ոսկան Երևանցու գործունեությունը հայ տպագրության ասպարեզում 1660 ական թթ նա Ամստերդամում տպագրում է հայերեն առաջին Աստվածաշունչը տպագրական տեխնիկական տեսակետից մի հոյակապ գործ Անցած 500 տարիների ընթացքում ստեղծված հայ գրատպության հարուստ պատմությունն ու փորձը լիովին իրավունք տվեցին Հայոց ոստանը Երևանը հռչակելու 2012թ Գրքի համաշխարհային մայրաքաղաք 1794թ Հնդկաստանի Մադրաս քաղաքում սկսում է հրատարակվել հայ առաջին պարբերական հանդես Ազդարարը Հարություն Շմավոնյանի խմբագրությամբ Այսպես սկիզբ է դրվում հայ պարբերական մամուլի պատմությանը Նշանավոր պարբերականներից էին Կ Պոլսի Մասիսը Վենետիկի Բազմավեպը Կալկաթայի Ազգասերը Թիֆլիսի Արարատը Մոսկվայի Հյուսիսափայլը և այլն Մամուլի հետ զարթոնք է ապրում նաև դպրոցը ամուր հիմքերի վրա է դրվում կրթական գործը 19 րդ դարի առաջին կեսին բացվում են մի քանի բարձրագույն դպրոցներ Աղաբաբյան դպրոցը Աստրախանում 1810թ Լազարյան ճեմարանը Մոսկվայում 1815թ Ներսիսյան դպրոցը Թիֆլիսում 1824թ Ժառանգավորաց դպրոցը Էջմիածնում Մուրատյան դպրոցը Պադուայում 1834թ Ռափայելյան դպրոցը Վենետիկում 1838թ Նաղաշ Հովնաթան Ուշ միջնադարի հայ մեծանուն բանաստեղծ աշուղ և նկարիչ Նաղաշ Հովնաթանը ծնվել է 1661թ Նախիջևանում Նա թողել է գրական ու գեղարվեստական հարուստ ժառանգություն ավելի քան հինգ տասնյակ ձեռագիր Հովնաթանը գրել է նաև կրոնական ծիսական բնույթի երգեր օգտվելով ժողովրդական բանահյուսությունից և ազդեցություն կրելով ինչպես հայ այնպես էլ պարսիկ ու մերձավորարևելյան ժողովրդների ստեղծագործություններից Ն Հովնաթանը մեծ համբավ է վայելել որպես վարպետ նկարիչ և վաստակել է նաղաշ նկարիչ պատվավոր անունը Նա ձևավորել է շենքեր ու եկեղեցիներ Հայաստանում Վրաստանում Պարսկաստանում 1679թ մեծ երկրաշարժից հետո նա եկավ Երևան և նկարազարդեց Սբ Պողոս Պետրոս Սբ Անանիա և Սբ Կաթողիկե եկեղեցիները իսկ 1710 ական թվականներին հրավիրվեց Էջմիածին նկարազարդելու Մայր տաճարը Սայաթ Նովա Սայաթ Նովան Հարություն Սայադյան հայ միջնադարյան քնարերգության վերջին խոշոր ներկայացուցիչն է Նրա համբավը որպես պոետ աշուղ ու երգահան արագ տարածվում է Անդրկովկասում և վրաց թագավորը հրավիրում է դառնալ պալատական երգիչ Սայաթ Նովան իր ստեղծագործությունները որոնք կոչել է խաղեր գրել է երեք լեզուներով հայերեն վրացերեն և թուրքերեն և ինքն էլ կատարել է բազմամարդ համերգներում տարբեր նվագարանների քամանչա սանթուր սազ և այլն օգնությամբ Նրա սիրերգությունն արժևորում է կյանքն ու մարդու վեհ ձգտումները և ունի համամարդկային բովանդակություն Մխիթարյան միաբանություն 1701թ Մխիթար Սեբաստացին 1676 1749թթ հիմնում է հետագայում իր անունով Մխիթարյան կոչված կրոնական միաբանություն որը 1717թ վերջնականապես հաստատվում է Վենետիկի Սուրբ Ղազար կղզում Շուտով հիմնադրվում է միաբանությանը կից վարժարան Ամբողջ 18 րդ դարում և 19 րդ դարի առաջին կեսին Միաբանության գիտնականներն իրականացնում են գիտական լուրջ ուսումնասիրություններ և թարգմանություններ հրատարակում են մեր հին մատենագիրների երկերը ստեղծում նորերը Հատկապես մեծարժեք են Մխիթար Սեբաստացու Բառգիրք հայկազյան լեզվի 2 հատոր Միքայել Չամչյանի Պատմություն Հայոց 3 հատոր Ղևոնդ Ալիշանի Քաղաքական աշխարհագրություն աշխատությունները և այլն Սբ Ղազարում Մխիթար Սեբաստացին սեփական գրադարանի հիմքի վրա ստեղծում է մատենադարան որը հետագայում համալրվում է նվիրատվություններով և գնումներով Վենետիկի մատենադարանի ներկայիս ձեռագիր ֆոնդը 4 000 միավոր է տպագիր ֆոնդը շուրջ 150 000 Հայտնի է նաև Վիեննայի Մխիթարյան միաբանության մատենադարանը որտեղ պահվում է շուրջ 2 500 ձեռագիր մատյան Հարկ է նշել որ Վիեննայի միաբանության տպարանում տպագրվել են նաև օտարալեզու գրքեր այդ թվում առաջին սերբերեն գիրքը 1829թ Մխիթարյան միաբաննությունն այսօր էլ շարունակում է իր հոգևոր ու մշակութային գործունեությունն Իտալիայում ինչպես նաև Ավստրիայում Ֆրանսիայում Լիբանանում Սիրիայում Թուրքիայում Արգենտինայում ԱՄՆ ում և Հայաստանում ՆՈՐ ՇՐՋԱՆԻ ՀԱՅ ՄՇԱԿՈՒՅԹ ԿԵՐՊԱՐՎԵՍՏ ԵՎ ԵՐԱԺՇՏԱՐՎԵՍՏ Արևելյան Հայաստանի Ռուսական կայսրության կազմի մեջ անցնելուց հետո ազգային գեղարվեստական մշակույթը սկսեց զարգանալ նոր եվրոպական և աշխարհիկ հիմքերի վրա 19 րդ դարի կեսերից հայ արվեստն ու գրականությունն աննախադեպ վերելք են ապրում Մշակութային խոշոր կենտրոններ են դառնում Թիֆլիսը արևելահայության համար Կ Պոլիսը արևմտահայության Կրթության հարցում մեծ դերակատարություն են ունեցել 1873թ հիմնադրված Թիֆլիսի գեղարվեստական ընկերությունը Պետերբուրգի Գեղարվեստի ակադեմիային ենթակա ուսումնարանը Թիֆլիսում հետագայում Հայ արվեստի տունը 1883թ Կ Պոլսում քանդակագործ Երվանդ Ոսկանի նախաձեռնությամբ բացված Օսմանեան գեղարվեստից վարժարանը և այլն 19 րդ դարի վերջի և 20 րդ դարի սկզբի հայ մեծանուն արվեստագետներից հարկ է նշել արևելահայերից Գևորգ Բաշինջաղյանին Վարդգես Սուրենյանցին Եղիշե Թադևոսյանին Հակոբ Գյուրջյանին և ուրիշներին արևմտահայերից Փանոս Թերլեմեզյանին Պետրոս Ադամյանին Գևորգ Չմշկյանին Էդգար Շահինին և այլոց Հայ երաժշտարվեստը ևս փորձում էր նոր էջ բացել ժամանակակից ազգային ու պրոֆեսիոնալ հենքի վրա Մեծ տաղանդի և մասնագիտական բարձր գիտելիքների տեր ստեղծագործող էր երգահան և հասարակական գործիչ Տիգրան Չուխաջյանը Առաջին հայկական օպերաների և օպերետների դաշնամուրային գործերի երգերի և ռոմանսների հեղինակ Չուխաջյանն իր գործունեությամբ նպաստել է ինչպես հայ այնպես էլ թուրք ժողովրդի երաժշտական լուսավորությանը Նա առաջինն էր որ միաձուլեց եվրոպական և արևելյան հատկապես հայկական քաղաքային երաժշտության ավանդույթները Չուխաջյանի երաժշտական ժառանգության գլուխգործոցը Արշակ Երկրորդ հայկական առաջին ազգային դասական օպերան էր որն առաջին անգամ ամբողջությամբ բեմադրվեց 1945թ Հայաստանում Հայ երաժշտարվեստի ականավոր ներկայացուցիչ Արմեն Տիգրանյանը պատկանում է արվեստագետների այն սերնդին ովքեր կամրջեցին ազգային երաժշտական մշակույթի երկու տարբեր շրջանները նախախորհրդայինը և խորհրդայինը Տաղանդավոր կոմպոզիտորն անգնահատելի արդյունքի հասավ օպերային ժանրում նրա Անուշը դարձավ առաջին ազգային ռեալիստական օպերան Հովհաննես Այվազովսկի Աշխարհահռչակ ծովանկարիչ Հովհաննես Իվան Այվազովսկին ծնվել է 1817թ Թեոդոսիայում Մասնակցել է բազմաթիվ ցուցահանդեսների և արժանացել համընդհանուր ճանաչման Փարիզում արժանացել է Ոսկե մեդալի և Պատվո լեգեոնի շքանշանի Ամստերդամում ակադեմիկոսի կոչման 1844թ վերադարձել է Ռուսաստան ստացել Գեղարվեստի ակադեմիայի ակադեմիկոսի կոչում և նշանակվել Ծովային գլխավոր շտաբի գեղանկարիչ Այվազովսկին ստեղծել է Սևաստոպոլի հերոսամարտին նվիրված մի շարք կտավներ Սինոպի ծովամարտը Սևաստոպոլի պաշտպանությունը և այլն Ղրիմի պատերազմի տարիներին պաշարված այդ քաղաքում նա բացել է ցուցահանդես իսկ 1869թ Թիֆլիսում բացեց հայ իրականության մեջ առաջին գեղարվեստական ցուցահանդեսը Ծովանկարչության գլուխգործոցներն են Նեապոլի ծովածոցը լուսնկա գիշերով Նավաբեկություն Փոթորիկը Սև ծովում Իններորդ ալիք և այլն Հայաստանի նկատմամբ Այվազովսկու մեծ սերն արտահայտվել է Արարատ լեռան հովիտը Հայ ժողովրդի մկրտությունը և այլ կտավներում 1890 ական թթ հայկական կոտորածների ծանր օրերին Այվազովսկին ստեղծեց Հայերի ջարդը Տրապիզոնում Թուրքական նավերը Մարմարա ծովն են թափում հայերին և այլ աշխատանքներ Իր նկարների տակ նա երբեմն ստորագրում էր հայերեն Հովհ Այվազովսկի կամ Օվաննես Այվազեան Ընդհանուր առմամբ Այվազովսկուն են պատկանում շուրջ 6 000 կտավներ որոնք պահվում են աշխարհի նշանավոր թանգարաններում Աշխարհահռչակ ծովանկարիչը մահացել է 1900թ անավարտ թողնելով Թուրքական նավի պայթյունը կտավը ՀԱՅ ՆՈՐ ԳՐԱԿԱՆՈՒԹՅՈՒՆ 19 րդ դարաշրջանի տիրապետող գաղափարաբանությունը լուսավորականությունն էր Հայ լուսավորիչները ոչ միայն հետևում էին եվրոպական հոգևոր ու աշխարհիկ շարժման նվաճումներին այլև ձգտում էին դրանք համադրել հայ իրականության հետ Ազատությունը հռչակվում է գոյության բարձրագույն սկզբունք ինչը շատ կարևոր էր պետականությունը վաղուց կորցրած հայ ժողովրդի համար Այս գաղափարների տարածմանն իրենց գրական վաստակով մեծապես նպաստեցին Հարություն Ալամդարյանը Մեսրոպ Թաղիադյանը Ղևոնդ Ալիշանը և ուրիշներ Թերևս ժամանակի ամենամեծ լուսավորիչը արևելահայ աշխարհաբար գրականության հիմնադիր Խաչատուր Աբովյանն էր Առաջատար գրական դեմքերի Միքայել Նալբանդյանի Հակոբ Պարոնյանի Րաֆֆու կողքին հանդես են գալիս նշանավոր այլ անուններ Ստեփանոս Նազարյան Հյուսիսափայլի խմբագիր Մկրտիչ Պեշիկթաշլյան Սմբատ Շահազիզ Ռափայել Պատկանյան Ղազարոս Աղայան Ծերենց Գաբրիել Սունդուկյան Պետրոս Դուրյան Դանիել Վարուժան Սիամանթո և ուրիշներ 19 րդ դարի վերջին տասնամյակը և 20 րդ դարի սկիզբը հայ նոր գրականության զարգացման բարձրակետն էր Առանձնապես բարձր նվաճումների հասավ իրապաշտական ռեալիստական արձակը Շիրվանզադեի Պերճ Պռոշյանի Գրիգոր Զոհրապի հետ միաժամանակ հրապարակ եկան այլ արձակագիրներ Վրթանես Փափազյան Նար Դոս Արշակ Չոպանյան Երվանդ Օտյան և շատ ուրիշներ որոնց ստեղծագործությունների լավագույն էջերը մտել են հայ արձակի դասական արժեքների շարքը Դարավերջին իրենց ստեղծագործական ճանապարհն են սկսել նաև մեր դասական բանաստեղծության երկու անկրկնելի մեծություններ Հովհաննես Թումանյանն ու Ավետիք Իսահակյանը Հովհաննես Թումանյան Ամենայն հայոց բանաստեղծ Հովհաննես Թումանյանը 1869 1923թթ ծնվել է Լոռվա Դսեղ գյուղում հոգևորականի ընտանիքում 1880 ական թթ կեսերից սկսել է ստեղծագործել սակայն լայն ճանաչում է ձեռք բերել 1890 ական թթ սկզբին Բանաստեղծություններ հավաքածուի լույս տեսնելուց հետո Իր ստեղծագործություններից շատերում Հ Թումանյանը նկարագրել է նահապետական օրենքներով ապրող գյուղացիների կյանքը որը հաճախ լի էր ողբերգական հակասություններով Այդ թեմային են նվիրված Մարոն Լոռեցի Սաքոն Անուշը և այլն Թումանյանի պոեմներից բալադներից ու հեքիաթներից շատերի հիմքում ընկած է ժողովրդական բանահյուսությունը որի վառ օրինակներից են Թմկաբերդի առումը Աղթամարը Փարվանան և այլն Թումանյանը հայտնի էր նաև որպես հասարակական գործիչ 1899թ նա կազմակերպում է Վերնատուն գրական խմբակը 1905 1907թթ մասնակցում Բաքվի հայ թաթարական ընդհարումների հաշտեցմանը Հայոց ցեղասպանության տարիներին նա անտարբեր չի մնում Օսմանյան կայսրությունում բնաջնջվող իր ժողովրդի ճակատագրին 1915թ դստեր հետ Թիֆլիսից մեկնում է Էջմիածին բացելով հինգ հիվանդանոց ինչպես նաև որբանոց ուր ապաստան են գտնում շուրջ 3 000 երեխաներ Նա էր գլխավորում 1918թ ստեղծված Համաշխարհային պատերազմից հայ ժողովրդի կրած վնասների քննիչ հանձնաժողովը որի աշխատանքների արդյունքում զգալի փաստագրական նյութ հավաքվեց Ցեղասպանությունը վերապրածների կրած նյութական և մարդկային կորուստների վերաբերյալ 20 ՐԴ ԴԱՐԻ ՀԱՅ ՄՇԱԿՈՒՅԹ 1920թ նոյեմբերին Արևելյան Հայաստանում հաստատվեց խորհրդային իշխանություն սկիզբ առավ հայ ժողովրդի նորագույն պատմության սոցիալիստական շրջանը որն էլ եզրափակվեց 1991թ սեպտեմբերի 21 ին Հայաստանի անկախության հռչակմամբ Պատմական այդ համեմատաբար կարճ շրջանը հագեցած էր հասարակական քաղաքական ու մշակութային նշանակալից իրադարձություններով որոնք իրենց դրոշմը դրեցին ողջ 20 րդ դարի հայ մշակույթի վրա 1924թ ապրիլին Խորհրդային Հայատանի կառավարության նիստին հաստատվեց Ալեքսանդր Թամանյանի հեղինակած Երևան քաղաքի գլխավոր հատակագիծը որը հզոր խթան դարձավ ողջ հանրապետությունում քաղաքաշինության ճարտարապետության կերպարվեստի հետագա զարգացման համար Թեև բոլշևիկյան իշխանության ձեռքին արվեստը ծառայում էր որպես քաղաքական և գաղափարական ամբիոն սակայն պատմական այս ժամանակահատվածը հայ արվեստի ու գրականության համար նշանակալից ձեռքբերումների ու վերելքի շրջան էր որը կապված էր նկարիչներ Մարտիրոս Սարյանի ու Հակոբ Կոջոյանի գրողներ Եղիշե Չարենցի ու Ավետիք Իսահակյանի Պարույր Սևակի ու Հովհաննես Շիրազի դերասաններ Վահրամ Փափազյանի ու Մհեր Մկրտչյանի կոմպոզիտորներ Ալեքսանդր Սպենդիարյանի ու Ռոմանոս Մելիքյանի Առնո Բաբաջանյանի ու Արամ Խաչատրյանի անունների հետ 1922թ կազմակերպվեց հանրապետության առաջին պետական դրամատիկական թատրոնը որին հետագայում շնորհվեց Գ Սունդուկյանի անվան ազգային ակադեմիական թատրոն անունը Թատրոնի ստեղծման ու զարգացման գործում մեծ են ռեժիսորներ Լևոն Քալանթարի և Վարդան Աճեմյանի ծառայությունները Հովհաննես Աբելյանը Հասմիկը Օլգա Գուլազյանը Վահրամ Փափազյանը Հրաչյա Ներսիսյանը Վաղարշ Վաղարշյանը Ավետ Ավետիսյանը հետագայում Բաբկեն Ներսիսյանը Խորեն Աբրահամյանը Սոս Սարգսյանը Մհեր Մկրտչյանը և Մետաքսյա Սիմոնյանը մարմնավորեցին երկար հիշվող կերպարներ Դրամատիկական թատրոններ էին գործում նաև Լենինականում Գյումրի Կիրովականում Վանաձոր և հանրապետության այլ կենտրոններում Երևանում գործում էին Ստանիսլավսկու անվան ռուսական Հակոբ Պարոնյանի անվան երաժշտական կոմեդիայի Հրաչյա Ղափլանյանի անվան դրամատիկական Պատանի հանդիսատեսի Հովհաննես Թումանյանի անվան տիկնիկային թատրոնները 1920 ական թվակաների վերջը նշանավորվեց հայկական կինոարվեստի ծնունդով որի ստեղծման ու զարգացման գործում մեծ էր ռեժիսոր Համո Բեկնազարյանի դերը Այն սկիզբ առավ Նամուս համր կինոնկարով Իսկ առաջին հնչյունային կինոնկարը Պեպոն էր որը թողարկվեց 1935թ և ճանաչվեց որպես ժամանակի լավագույն գեղարվեստական ֆիլմ Վերելք ապրեց նաև երաժշտական կյանքը Հիմնվեցին Երևանի պետական կոնսերվատորիան առաջին սիմֆոնիկ նվագախումբն ու պետական ֆիլհարմոնիան Օպերայի և բալետի պետական թատրոնը Այդ շրջանի երաժշտական արվեստի զարգացման գործում չափազանց մեծ է Ալեքսանդր Սպենդիարյանի ներդրումը Նա հիմնադրեց Հայաստանի ազգային սիմֆոնիկ երաժշտությունը Նրա Ալմաստ օպերան իր պրոֆեսիոնալ կատարելությամբ հասնում է համաշխարհային դասական օպերային արվեստի լավագույն նմուշներին Անփոխարինելի է տաղանդավոր երգահաններ Ռոմանոս Սելիքյանի Արմեն Տիգրանյանի Էդուարդ Միրզոյանի Առնո Բաբաջանյանի Ավետ Տերտերյանի ու Տիգրան Մանսուրյանի վաստակը դարաշրջանի համար Հայ երաժշտության ժողովրդականացման գործում մեծ է օպերային երգիչներ Հայկանուշ Դանիելյանի ու Շարա Տալյանի Զարուհի Դոլուխանյանի ու Պավել Լիսիցյանի դերը ԽՍՀՄ սահմաններից դուրս լայն ճանաչման արժանացան երգչուհիներ Գոհար Գասպարյանը ու Լուսինե Զաքարյանը դաշնակահարուհի Սվետլանա Նավասարդյանը դիրիժորներ Միքայել Թավրիզյանը Օհան Դուրյանը ջութակահարներ Ռուբեն Ահարոնյանը Ժան Տեր Մերկերյանը և այլ կատարողներ Դեռևս 1936թ կազմակերպվեց և լայն ժողովրդականություն վայելեց Թաթուլ Ալթունյանի ղեկավարած Հայկական ժողովրդական երգի ու պարի համույթը որն այսօր կրում է իր ղեկավարի անունը Երկրորդ աշխարհամարտից հետո կազմավորվեց Հայաստանի պարի պետական անսամբլը որը մեծ ընդունելություն գտավ նաև արտասահմանում 1943թ հիմնադրվեց Հայաստանի Գիտությունների ազգային ակադեմիան որի առաջին նախագահ ընտրվեց Հովսեփ Օրբելին 1947թ նրան փոխարինեց աշխարհահռչակ աստղաֆիզիկոս Վիկտոր Համբարձումյանը Ակադեմիայի ստեղծումը նոր թափ հաղորդեց գիտական ուժերի միավորմանը և զարկ տվեց հանրապետությունում գիտության հիմնարար ֆունդամենտալ ճյուղերի զարգացմանը 1959թ Մատենադարանը գրադարանային կարգավիճակից վերափոխվեց գիտահետազոտական ինստիտուտի և սկսեց արդյունավետ զբաղվել սկզբնաղբյուրների ուսումնասիրությամբ ու հրատարակման գործով Հանրապետության կյանքում նշանակալի երևույթ էր 12 հատորով Հայկական

    Original URL path: http://www.mfa.am/hy/armenia-culture/ (2015-11-25)
    Open archived version from archive

  • Պատմություն - Հայաստանի Հանրապետության արտաքին գործերի նախարարություն
    որն իր մեջ էր ներառում մի շարք պատմական շրջաններ այդ թւում Այրարատը Արցախը և Սյունիքը ամբողջությամբ Գուգարքն ու Ուտիքը մասամբ Ազատագրված տարածքները Վրաց թագավորության կազմում ղեկավարվում էին Զաքարյան իշխանական տան և նրանց վասալների կողմից և ունեին լայն ինքնավարություն Զաքարե և Իվանե Զաքարյան եղբայրները և այլ հայ իշխաններ բարձր պաշտոններ էին գրավում վրացական արքունիքում Հայաստանի ազատագրված հողերը շատ շուտով վերականգնում են իրենց տնտեսությունը և կարևոր դեր են խաղում հայկական մշակույթի արհեստների ու գիտության հետագա զարգացման մեջ Կիլիկիայի հայկական թագավորություն Բյուզանդական կայսրության վարած տեղահանման քաղաքականության և սելջուկ թուրքերի ավերիչ արշավանքների հետևանքով բազմաթիվ հայեր ստիպված են լինում հեռանալ հայրենիքից Նրանց մի մասը հաստատվում է Կիլիկայում որի բնակչությունը XI դարի վերջերին արդեն մեծամասամբ հայկական էր Կիլիկիայի հյուսիսարևելյան հատվածում Լեռնային Կիլիկիայում 1080թ ին առաջանում է Ռուբինյանների իշխանությունը որը հետագայում իր մեջ է միավորում ողջ Կիլիկիան և մի շարք հարևան շրջաններ 1198 ին հայոց իշխան Լևոն II Ռուբինյանը արքայական թագ է ստանում գերմանական կայսրից և հանդիսավորությամբ թագադրվում է Տարսոս քաղաքում Կիլիկյան հայկական թագավորությունը սերտ առևտրական կապեր է ունեցել Վենետիկի և Ջենովայի հանրապետությունների Ֆրանսիայի Իսպանիայի Գերմանիայի և այլ երկրների հետ Լևոն II ը համագործակցում էր խաչակրաց երրորդ արշավանքը գլխավորած Գերմանիայի կայսր Ֆրիդրիխ Շիկամորուսի և Անգլիայի թագավոր Ռիչարդ Առյուծասրտի հետ Մեծ թւով Տաճարականներ Տամպլիերներ եւ Հիվանդախնամների Հոսպիտալիերների ու Տեւտոնական միաբանությունների ասպետներ ծառայում էին հայ կիլիկիան թագավորների մոտ և ընդարձակ տիրույթներ ստանում թագավորության տարբեր հատվածներում Կիլիկիայում հաջորդաբար իշխել են մի քանի հայ թագավորական տոհմեր Իկոնիայի սուլթանության և Եգիպտոսի մամլյուքյան պետության անողոք հարվածների ներքո քրիստոնեական Եվրոպայից օգնության բացակայության պայմաններում Կիլիկիան հայկական պետությունը անկում է 1375 ին չնայած բազմաթիվ հայկական իշխանություններ դեռևս երկար ժամանակ շարունակում էին պահպանել գոյությունը լեռնային անմատչելի շրջաններում Զեյթունի ինքնիշխանությունը Օսմանյան կայսրությունում գործնականորեն վերանում է Հայոց ցեղասպանության տարիներին Հայաստանը օտար զավթիչների տիրապետության ներքո XIII դարի 30 40 ական թւականներին Հայաստանը անդրկովկասյան այլ երկրների հետ նվաճվում է թաթար մոնղոլների կողմից XIV դարի կեսերին Հայաստանը և Անդրկովկասը կռվախնձոր են դառնում Հուլավյանների մոնղոլական պետության և Ոսկե Հորդայի միջև իսկ XIV դարի վերջին և XV ի սկզբին ավերվում են Ոսկե Հորդայի խան Թողթամիշի և Լենկթեմուրի կողոպտիչ արշավանքների կողմից Երկիրը դեռ չէր հասցրել ուշքի գալ Լենկթեմուրի արշավանքների ցնցումից երբ ընկնում է կարակոյունլու այնուհետև աղկոյունլու վաչկատուն թուրքմենական ցեղերի տիրապետության տակ Հայ ավատական տոհմերը հիմնականում ոչնչացվել են XIV XV րդ դարերում Նրանց պատմական հողերին տիրանում են թաթարա թուրքմենական և քրդական ցեղապետերը Տնտեսությունը հայտնվում է երկարատև լճացման մեջ Արտագաղթի հետևանքով XIV XV դարերում ձևավորվում են հայ գաղթօջախներ Ղրիմում Լեհաստանում այժմյան Ուկրաինայի տարածքում Տրանսիլվանիայում եւ այլուր Նորից Հայաստանն է դառնում երկրի քաղաքական և հոգևոր կենտրոնը 1441 թ ին Ամենայն Հայոց Կաթողիկոսի նստավայրը Կիլիկյան Հայաստանի նախկին մայրաքաղաքից Սիսից տեղափոխվում է Էջմիածին որտեղ գտնվում է մինչ օրս 16 17 րդ դարերի օսմանա պարսկական պատերազմների արդյունքում Հայաստանը երկու անգամ բաժանվում է Օսմանյան կայսրության և Սեֆեւյան Պարսկաստանի միջև Ամասիայի 1555թ և Կասր ե Շիրինի 1639թ պայմանագրերով Հայաստանի եւ հայ ժողովրդի համար աղետալի հետևանքներ ունեցավ եւ Շահ Աբբասի կողմից 1605 ին ավելի քան 300 հազար Արարատյան դաշտի հայերի բռնի տեղահանումը Պարսկաստան Հասարակական քաղաքական իրավիճակը Հայաստանում 16 18 րդ դարերում Քաղաքական հասարակական եւ ազգային կրոնական դաժան հալածանքները այդ շրջանում հանգեցրին հայ ժողովրդի ազատագրական պայքարի բուռն ձգտումների XVI XVII դարերի հայ քաղաքական ու հասարակական գործիչները Հայաստանի ազատագրումը կապում էին արևմտաեւրոպական երկրների Վենետիկյան հանրապետության Ֆրանսիայի ու Գերմանիայի օգնության հետ սակայն աստիճանաբար երկրի ազատագրման գործում հայերը սկսում են ձգտել դեպի ռուսական պետությունը XVI XVII դարերի ազգային ազատագրական շարժման նշանավոր գործիչներից էր 1656 1711 Իսրայել Օրին Եվրոպայում իր գործունեության սկզբում Իսրայել Օրին հայ իշխանների անունից Հայաստանն ազատագրելու համար դիմում է եւրոպական տիրակալներին Չստանալով օժանդակություն 1701 ին նա տեղափոխվում է Ռուսաստան և ազատագրության ծրագիր է ներկայացնում ցար Պետրոս I ին 1722 1730 թթ ազգային ազատագրական լայն շարժում է ծավալվում Սյունիքում Դավիթ Բեկի և Արցախում Ղարաբաղում Գանձասարի կաթողիկոս Եսայի Հասան Ջալալյանի և Ավան Յուզբաշու ղեկավարությամբ XVIII դարի երկրորդ կեսին ազգային ազատագրական շարժման գաղափարական կենտրոններ են դառնում Հնդկաստանի և Ռուսաստանի հայ գաղթօջախները Մադրասի խմբակը Շ Շահամիրյան Մ Բաղրամյան Հ Էմին և ուրիշներ և Ռուսաստանի հայ գաղթօջախի գործիչները Հ Լազարյան Հ Արղության և այլք առաջ են քաշում Ռուսաստանի հովանավորության ներքո հայկական պետության վերականգնման երկու նախագիծ Չնայած ծանր պայմաններին այդ շրջանում այնուամենայնիվ էապես զարգանում է հայկական մշակույթը եւ գրականությունը Մասնավորապես Վենետիկում 1717թ հետագայում նաեւ Վիեննայում ստեղծվում է Մխիթարյանների միաբանությունը որոնք անգնահատելի դեր են կատարել հայագիտության և հայ ինքնության պահպանման հայ ժողովրդի մշակութային գրական ու գիտական ներուժի զարգացման գործընթացում 1512թ ին Վենետիկում լույս է տեսնում հայերեն առաջին տպագիր գիրքը Ուրբաթագիրքը իսկ 1794 ին Մադրասում առաջին պարբերական հանդեսը Ազդարարը 1616 թ Իլով Լվով քաղաքում տպագրվում է Սաղմոս ի Դավիթ գիրքը իսկ 1666 ին լույս է տեսնում հայերեն առաջին տպագիր Աստվածաշունչը բաղկացած 1464 էջից 18 րդ դարի կեսերին Վենետիկում հրատարակվում է Բառգիրք հայկազեան լեզուի բառարանը իսկ դարավերջին Մ Չամչյանի Հայոց պատմություն հայտնի բազմահատորը Արեւելյան Հայաստանի միացումը Ռուսական կայսրությանը Եթե մինչև XVIII դարի վերջը դիտարկվում էին հայոց պետականության վերականգնման առանձին ծրագրեր ապա XIX դարի սկզբից Ռուսաստանը ձեռնամուխ եղավ Անդրկովկասի այդ թւում եւ Արեւելյան Հայաստանի նվաճմանը 1801թ վերջնականապես լուծարվեց Արևելավրացական թագավորությունը եւ միացավ Ռուսական կայսրության այդ թւում նաեւ հայաբնակ Լոռին Իսկ հետագայում արդեն Թուրքմենչայի պայմանագրով 1828 թ և Ադրիանապոլսի հաշտագրով 1829 թ հիմնականում ավարտվում է ողջ Անդրկովկասի միացման գործընթացը 1828 թ ին նախկին Երևանի և Նախիջևանի խանությունների տարածքների վրա ժամանակավոր ձևավորվում է Հայկական մարզը որը դառնում է հետագայում վերականգնված հայկական պետականության հիմքը Ռուսական կայսրությանը միանալու արդյունքում արագանում է ազգային ինքնագիտակցության վերականգնումը եւ կապիտալիստական հարաբերությունների զարգացումը Հայաստանում Հայ բուրժուազիան որը շուտով իշխող դիրքեր է ձեռք բերում Անդրկովկասում սկսում է աշխույժ գործունեություն ծավալել առևտրային արտադրական եւ մշակութային այնպիսի կենտրոններում ինչպիսիք էին Բաքուն Թիֆլիսը Բաթումը Շուշին և այլն Ալավերդիում և Կապանում սկսում է զարգանալ հանքարդյունաբերությունը Արարատյան դաշտավայրում կոնյակագործությունն ու գինեգործությունը բամբակագործությունն ու կաշեգործությունը 1870 ին իրականացվում է ագրարային ռեֆորմը որն արագացնում է Հայաստանի աստիճանաբար ընդգրկումը համառուսաստանյան շուկայի մեջ Իրավիճակը Արեւմտյան Հայաստանում Հայկական Հարցը միջազգային ասպարեզում 19 րդ դարի սկզբից Հայաստանը բաժանված էր Օսմանյան և Ռուսական կայսրությունների միջև Պատմական Հայաստանի հայաբնակ արևմտյան ու արևելյան հատվածները պայմանականորեն անվանվում են Արևմտյան Հայաստան և Արևելյան Հայաստան Արևմտյան Հայաստան անվանումը շրջանառության մեջ է մտել դեռևս 4 5 րդ դարերից երբ Մեծ Հայքի թագավորությունը բաժանվել էր Սասանյան Պարսկաստանի և Հռոմեական կայսրության միջև Արևմտյան Հայաստանը հետագայում անցել է Օսմանյան Թուրքիայի գերիշխանության տակ Պարսկաստանի հետ ստորագրված Ամասիայի 1555թ համաձայնագրով իսկ Արևելյան Հայաստանը վերջնականապես միացվել է Ռուսաստանին ռուս պարսկական պատերազմի արդյունքում 1826 1828 թթ Թուրքմենչայի պայմանագրով Էթնիկական տեսանկյունից Օսմանյան կայսրությունն իրենից ներկայացնում էր սոցիալ տնտեսական և քաղաքական տարբեր մակարդակներին գտնվող մշակութային ու կրոնադավանական զանազան ընդհանրություններին պատկանող 60 ից ավելի ազգերի ու ցեղերի խառնարան Քրիստոնյա ժողովուրդների տնտեսական դիրքերի ամրապնդումը ազգային ինքնագիտակցության զարթոնքն ու եվրոպական տերությունների ճնշումների ուժեղացումը համարյա անհնարին դարձրին այդ շրջանում սուլթանական իշխանությունների կողմից տարվող համընդհանուր մահմեդականացման քաղաքականությունը Հայկական հարցը որի առաջացումն ի սկզբանե պայմանավորված էր հայկական պետականության անկումով իսկ հետագայում 19 րդ դարի կեսին Օսմանյան կայսրության տարածքում բնակվող հայերի վիճակի կտրուկ վատթարացումով և ազգային ինքնագիտակցության զարթոնքով դարձավ այսպես կոչված Արևելյան հարցի բաղկացուցիչ մասը եւ կարևոր տեղ գրավեց միջազգային հարաբերություններում մեծ տերությունների մերձավորարևելյան քաղաքականության մեջ Հայկական հարցը իրականում առաջին անգամ իր արտահայտությունը գտավ 1878 թ Սան Ստեֆանոյում ստորագրված ռուս թուրքական պայմանագրում 1877 78 թթ ռուս թուրքական պատերազմի արդյունքում Ռուսաստանին են անցնում Կարսի և Բաթումի մարզերը Սան Ստեֆանոյի պայմանագրի 16 րդ և Բեռլինի վեհաժողովի 61 րդ հոդվածների համաձայն Օսմանյան կայսրությունը պարտավորվում է բարեփոխումներ իրականացնել Արևմտյան Հայաստանում և ապահովել հայերի անվտանգությունը Սակայն այդ որոշումները այդպես էլ մնում են թղթի վրա ինչը հանգեցնում է նոր ապստամբությունների Սասունում Վասպուրականում և այլ վայրերում Հայկական հարցը դառնում է եւրոպական դիվանագիտության քննարկման առարկա Առաջին անգամ նոր պատմության շրջանում Հայաստանը եւ հայերը հիշատակվում են միջազգային կարեւոր դաշնագրում Սակայն ե ւ ռուսական ե ւ եւրոպական դիվանագիտությունը մտադրություն չունեին պայքարելու Արևմտյան Հայաստանի ինքնավարության համար ինչպես դա տեղի ունեցավ բալկանյան ժողովուրդների պարագայում Ռուսաստանը սահմանափակվեց միայն արևմտահայերին հովանավորողի և գրավված հայաշատ տարածքներում բարենորոգումների իրագործման հսկողի դերով Սուլթան Աբդուլ Համիդ Բ ի կառավարությունը գիտակցելով թե ինչ դեր կարող է խաղալ Հայկական հարցը տերությունների քաղաքականության մեջ որոշեց վերջ տալ Հայկական հարցին ուժեղացնելով հայ բնակչության հալածանքները մահմեդական մոլեռանդության եւ հակահայկական տրամադրությունների բորբոքման մշտական սպանությունների եւ թալանի տեղական իշխանությունների կամայականության եւ անօրինության հայերի բռնի մահմեդականացման փորձերի եւ գրաքննության սաստկացման քրդական անկանոն հեծելազորի միջոցով Այդ քաղաքականության արդյունքում 19 րդ դարի 80 ական թթ վերջին 90 ական թթ սկզբին հայ ազգային ազատագրական շարժման մեջ սկիզբ առավ նոր փուլ առաջացան հայկական քաղաքական կուսակցություններ Արեւմտյան Հայաստանում ուժեղացավ ազատագրական պայքարը ապստամբական շարժումները 1895 1896թթ Օսմանյան կառավարությունը կազմակերպում է հայերի զանգվածային կոտորածներ Արևմտյան Հայաստանում որոնց զոհ են դառնում ավելի քան 300 հազար հայեր և տասնյակ հազարավորներ բռնի մահմեդականացվում են Հայկական հարցը նորից իր վրա է սևեռում եվրոպական դիվանագիտության ուշադրությունը XIX դարի 90 ականներին և 1912 1914 թւականներին Ըստ 1914 թ ի հունվարի ռուս թուրքական համաձայնագրի Արեւմտյան Հայաստանի տարածքում պետք է ձևավորվեր երկու նահանգ Հյուսիսային եւ Հարավային հատվածներ եվրոպացի նահանգապետերի գլխավորությամբ Հայոց ցեղասպանությունը Օգտվելով Առաջին համաշխարհային պատերազմի արդյունքում ստեղծված իրավիճակից Թուրքիայի այն օրերի կառավարող շրջանակները փորձեցին Մերձավոր Արևելքի Կովկասի Ռուսաստանի Միջին Ասիայի մահմեդականների միավորման միջոցով իրականացնել Մեծ Թուրան հիմնելու իրենց վաղեմի գաղափարը Այդ նպատակին հասնելու ճանապարհին խոչընդոտ էր հայ ժողովուրդը որն ապրում էր իր պատմական Հայրենիքի երկու հատվածներում արևմտյան և արևելյան Պատերազմը պատեհ առիթ ընձեռեց թուրք կառավարողներին ժողովրդասպան ծրագիրն իրագործելու և միաժամանակ հանցավոր գործողությունները պատերազմական իրավիճակով արդարացնելու ու քողարկելու համար 1915թ փետրվարին երիտթուրքական կառավարության ռազմական նախարար Էնվեր փաշան հրաման է արձակում թուրքական բանակում ծառայող հայազգի զինվորների ոչնչացման մասին Ապրիլի 24 ին և հաջորդ օրերին Կոստանդնուպոլսում ձերբակալվեցին և Անատոլիայի խորքերն աքսորվեցին մոտ 800 հայ մտավորականներ գրողներ լրագրողներ բժիշկներ գիտնականներ հոգևորականներ այդ թվում թուրքական խորհրդարանի հայ պատգամավորներ Նրանց մի մասը զոհվեցին աքսորի ճանապարհին մյուսը տեղ հասնելուն պես Մայիսի 24 ին Մեծ Բրիտանիայի Ֆրանսիայի և Ռուսաստանի կառավարությունները հանդես եկան միացյալ հայտարարությամբ Այս հայտարարությունը կարելի է համարել Հայոց ցեղասպանությունը դատապարտող առաջին միջազգային փաստաթուղթը որը հայերի դեմ կատարված ոճրագործությունը որակեց որպես մարդկության և քաղաքակրթության դեմ կատարած նոր հանցագործություն որի համար անձնական պատասխանատվություն են կրում Բարձր Դռան բոլոր անդամները ինչպես նաև տեղական թուրքական իշխանությունները Մայիս հունիսին սկսվեցին Արևմտյան Հայաստանի Վանի Էրզրումի Բիթլիսի Խարբերդի Սեբաստիայի Դիարբեքիրի նահանգների Կիլիկիայի Արևմտյան Անատոլիայի և այլ վայրերի հայ բնակչության զանգվածային տեղահանությունն ու կոտորածը Մշտական ու պատմական բնակության վայրերից տեղահանվող հայերը քարավաններով ուղարկվում էին Միջագետք և Սիրիա որտեղ նրանց համար ստեղծվում էին հատուկ ճամբարներ Հայերին ոչնչացնում էին ինչպես իրենց բնակության վայրերում այնպես էլ աքսորի ճանապարհին անապատներում Հարյուր հազարավորներ զոհ են գնացել նաև սովից հիվանդություններից և համաճարակներից Այս հրեշավոր ծրագրի իրագործման արդյունքում շուրջ 1 5 մլն հայեր ոչնչացվեցին Արևմտյան Հայաստանը զրկվեց իր բնիկ հայ բնակչությունից Հայոց պետականության վերականգնումը Հայաստանի Առաջին Հանրապետություն 1918 1920 թթ 1917թ ի փետրվարյան հեղափոխությունից հետո Ռուսաստանում ժամանակավոր կառավարությունը լուծարում է Կովկասի փոխարքայությունը եւ ստեղծում է Անդրկովկասի հատուկ կոմիտեն Այդ ընթացքում քայլեր են ձեռնարկվում հայ փախստականներին Արևմտյան Հայաստան վերադարձնելու համար որոնց թիվը 1917 թ վերջին կազմում էր մոտ 390 հազար մարդ 1917 ի սեպտեմբերին Թիֆլիսում ստեղծվում է Հայոց ազգային խորհուրդը որտեղ գերակա դիրքեր են զբաղեցնում Հայ Հեղափոխական Դաշնակցություն կուսակցության ներկայացուցիչները Դեկտեմբերին Անդրկովկասում նոր ձևավորված կառույցի Անդրկովկասյան կոմիտեի և Օսմանյան բանակի ղեկավարության միջև կնքվում է Երզնկայի զինադադարը Իր կողմից խորհրդային կառավարությունը հրատարակում է դեկրետ Թուրքահայաստանի մասին և ճանաչում է Արևմտյան Հայաստանի հայերի ազատ ինքնորոշման իրավունքը ընդհուպ մինչև անկախ պետության ստեղծումը Սակայն թուրքական զորքերը խախտելով հաշտությունը սկսում են ռազմական գործողություններ Հախուռն ստեղծված հայկական զորամիավորումները և կամավորական ջոկատները չնայած հերոսական դիմադրության սկսում են նահանջել դեպի Արևելյան Հայաստանի սահմանները Իսկ Բրեստ Լիտովսկի հաշտությամբ 1918թ մարտի 3 Խորհրդային Ռուսաստանը Գերմանիայի ճնշման տակ համաձայնվում է վերադառնալ մինչև 1877 78թթ ռուս թուրքական պատերազմի սահմանները ինչի արդյունքում ոչ միայն Արևմտյան Հայաստանը այլև Կարսի Արդահանի և Բաթումի մարզերը անցնում էին Օսմանյան կայսրությանը Բրեստ Լիտովսկի պայմանագրի հետևանքով փակուղի մտան և ապրիլին դադարեցվեցին Անդրկովկասյան Դեմոկրատական Դաշնակցային Հանրապետության իշխանությունների Կոմիսարիատի և հետո Սեյմի հաշտության բանակցությունները Տրապիզոնում որոնք 1918թ մարտից ընթանում էին Օսմանյան կայսրության հետ Ներխուժելով Արևելյան Հայաստան թուրքական զորքերը գրավում են Կարսի մարզը Կարս և Ալեքսանդրապոլ քաղաքները և շարժվում դեպի Երևան ու Ղարաքիլիսա այժմ Վանաձոր ավերելով ճանապարհին բնակավայրերը և սրի քաշելով հայ բնակչությանը Իրադրությունը օրհասական էր այժմ Արևելյան Հայաստանն էր հայտնվել ցեղասպանության սպառնալիքի առջեւ Օրավուր ահագնացող վտանգը միավորում է հայ ժողովրդին և հայկական զորամասերը աշխարհազորայինների հետ միասին Սարդարապատի Ղարաքիլիսայի և Բաշ Ապարանի հերոսամարտերում 1918թ մայիս գեներալ Մովսես Սիլիկյանի գնդապետ Դանիել Բեկ Փիրումովի Դրաստամատ Կանայանի և այլ զորահրամանատարների գլխավորությամբ հուժկու հակահարված են հասցնումն առաջացող թուրք զավթիչներին Այն օրերին երբ տեղի էին ունենում հայ ժողովրդի մայիսյան հերոսամարտերը հակասություններն ավելի են խորանում հարավկովկասյան երեք հիմնական ազգություններից կազմված Անդրկովկասյան Դաշնակցային Հանրապետության իշխանության մարմիններում 1918թ մայիսի 26 ին լուծարվում է Անդրկովկասյան Սեյմը պառլամենտը և դրանով իսկ կազմալուծվում է Անդրկովկասյան Հանրապետությունը Ստեղծված պայմաններում 1918թ մայիսի 28 ին Թիֆլիսում գործող Հայոց ազգային խորհուրդը իրեն հայտարարում է հայկական գավառների միակ և գերագույն իշխանությունը Ստեղծվում է Հայաստանի Հանրապետությունը Առաջին աշխարհամարտում Օսմանյան կայսրության պարտությունից հետո Մուդրոսի զինադադար 1918թ հոկտեմբերի 30 թուրքական զորքերը շուտափույթ ազատում են Արևելյան Հայաստանի տարածքը Հանրապետության իշխանությունը տարածվում է Կարսի մարզի մեծ մասի Էրիվանի նահանգի Ելիզավետպոլի նահամգի արևմտյան շրջանների և Թիֆլիսի նահանգի հարավային շրջանների վրա Ղարաբաղը չի մտնում Հանրապետության կազմի մեջ սակայն չի էլ ենթարկվում մուսաֆաթական Ադրբեջանին և կառավարվում է տեղի հայերի Ազգային խորհրդի համագումարների միջոցով 1920թ ի ապրիլին Լեռնային Ղարաբաղի ժողովուրդը իր հերթական համագումարում որոշում է միանալ Հայաստանի Հանրապետությանը 1920 թ օգոստոսի 10 ին Առաջին համաշխարհային պատերազմում հաղթած դաշնակից պետությունները այդ թվում նաև Հայաստանը Ֆրանսիայի Սևր քաղաքում հաշտության պայմանագիր կնքեցին պարտված Թուրքիայի հետ Հայաստանի Հանրապետության անունից պայմանագիրը ստորագրել է Փարիզի հաշտության խորհրդաժողովի հայկական պատվիրակության ղեկավար Ավետիս Ահարոնյանը Սևրի հաշտության պայմանագրի Հայաստան բաժինն ընդգրկում էր 88 93 րդ հոդվածները Թուրքիայի սուլթանական կառավարությունը ճանաչում էր Հայաստանն իբրև ազատ և անկախ պետություն Թուրքիան ու Հայաստանը համաձայնվում են Էրզրումի Տրապիզոնի Վանի և Բիթլիսի նահանգներում երկու պետությունների միջև սահմանազատումը թողնել ԱՄՆ որոշմանը ու նաեւ ընդունել բոլոր առաջարկները Հայաստանին դեպի Սև ծով ելք տալու և հիշյալ սահմանագծին հարող Օսմանյան բոլոր տարածքների ապառազմականացման վերաբերյալ Թուրքիայում իշխանության գլուխ անցած ազգայնական կառավարությունը Մուստաֆա Քեմալի գլխավորությամբ չընդունեց Սևրի պայմանագիրը Խորհրդային կառավարությունը ձգտելով Թուրքիայում սկիզբ առած քեմալական շարժումն ուղղել Անտանտի դեմ 1920 թ ամռանը Թուրքիային տրամադրեց ռազմական և դրամական զգալի օգնություն որն օգտագործվեց արևմուտքում Հունաստանի իսկ արևելքում Հայաստանի դեմ 1920 թ սեպտեմբերին թուրքական բանակն անցավ հարձակման Անկարայի կառավարությունը զավթելով նորանոր տարածքներ և բնաջնջելով հայ ժողովրդի արևելյան հատվածը ձգտում էր ընդհանրապես զրկել հայերին սեփական պետությունը վերստեղծելու հնարավորությունից Թուրքական զորքերը գրավում են Կարսի մարզը Սուրմալուի գավառը Ալեքսանդրապոլը Խորհրդային Հայաստան Իր առջեւ նպատակ դնելով վերականգնելու Ռուսական կայսրության սահմանները խորհրդային նոր իշխանությունը անդրկովկասյան հանրապետությունների խորհրդայնացման հեռահար քաղաքականություն էր վարում 11 րդ Կարմիր բանակը Ադրբեջանի խորհրդայնացումից հետո ապրիլ 1920թ գրավում է Լեռնային Ղարաբաղի Զանգեզուրի Նախիջևանի հիմնական տարածքները իսկ 1920 ի օգոստոսին Հայաստանի և Խորհրդային Ռուսաստանի ներկայացուցիչների միջև ստորագրվում է հաշտության համաձայնագիր որով Խորհրդային Ռուսաստանը ստիպում է Հայաստանին ճանաչել դրանք իբրև վիճելի տարածքներ պայմանով որ դրանց հետագա ճակատագիրը պետք է որոշվեր բնակչության կամքի այսինքն հանրաքւեի արդյունքում 1920 ի նոյեմբերի 29 ին Կարմիր Բանակի եւ հայ բոլշևիկների ոչ մեծ ջոկատներ Խորհրդային Ադրբեջանի կողմից մտնում են Իջևան Քարվանսարա և Հայաստանը հռչակում խորհրդային Ադրբեջանի հեղկոմը Նարիմանովի ղեկավարությամբ նոյեմբերի 30 ին որոշում է ընդունում առ այն որ Ղարաբաղը Զանգեզուրը և Նախիջևանը այլեւս վիճելի տարածքներ չեն եւ համարվում են Խորհրդային Հայաստանի անբաժանելի մասեր Հայաստանի կառավարությունը դեկտեմբերի 2 ին համաձայնվում է Հայաստանի խորհրդայնացմանը և հրաժարվում իշխանությունից հօգուտ բոլշեւիկյան Հեղկոմի Հենց նույն օրը դեկտեմբերի 2 ին իշխանությունից հրաժարված Հայաստանի կառավարության պատվիրակները անհասկանալի կերպով Ալեքսանդրապոլում հաշտություն են կնքում Թուրքիայի հետ համարելով պատերազմն ավարտած զիջելով հանրապետության համարյա տարածքի կեսը Խորհրդային իշխանությունը հետագայում չի ճանաչում Ալեքսանդրապոլի հաշտության պայմանները Եւ 1921 թ մարտի 16 ին Մոսկվայում Ռուսաստանի և Թուրքիայի միջև կնքվում է Բարեկամության և եղբայրության մասին պայմանագիր Ըստ առաջին հոդվածի Ռուսաստանի խորհրդային կառավարությունը համաձայնվում էր չճանաչել Թուրքիային վերաբերող և Ազգային մեծ ժողովի կողմից չընդունած բոլոր միջազգային պայմանագրերը Այս դրույթն առաջին հերթին ուղղված էր Սևրի հաշտության պայմանագրի դեմ որը Թուրքիան ամեն գնով ցանկանում էր չեղյալ հայտարարել Վերջապես նոր սահմանը ճանաչվում է Թուրքիայի ու Անդրկովկասյան հանրապետությունների միջև կնքված Կարսի պայմանագրով 1921թ հոկտեմբերի 13 որը գործում է մինչ օրս Իսկ 1922 23թթ Լոզանի միջազգային կոնֆերանսը ավարտվում է մի շարք փաստաթղթերի ստորագրությամբ որոնցից թերեւս ամենակարևորը Լոզանի հաշտության պայմանագիրն է որով հաստատվեցին Թուրքիայի արդի սահմանները փաստորեն փոխարինելով Սևրի հաշտության պայմանագրին Համաձայն նույն Մոսկվայի պայմանագրի Նախիջևանը դառնում է ինքնավար տարածք հանրապետություն Ադրբեջանի խնամակալության ներքո իսկ ՌԿ բ Կ Կովկասյան Բյուրոյի 1921թ ի հուլիսի 5 ի որոշմամբ Լեռնային Ղարաբաղը հայտարարվում է Ադրբեջանի կազմում որպես ինքնավար մարզ Խորհրդային Հայաստանը ԽՍՀՄ կազմում ինքնիշխան պետություն չէր սակայն չափազանց կարեւոր դեր է խաղացել հայոց պետականության պահպանման ազգային ինքնագիտակցության զարգացման հարցում Չնայած համատարած բռնաճնշումներին մասնավորապես 1937 ին եւ 1948 49թթ Հայաստանը խոշոր հաջողությունների է հասնում տնտեսության արդյունաբերության և գիտամշակութային ոլորտներում Խորհրդային իշխանության տարիներին Հայաստանը վերածվում է առաջադեմ ինդուստրիալ ագրարային երկրի համատարած գրագիտության զարգացած գիտության ու կրթության մշակույթի գրականության ու արվեստի պետության Հաջողությամբ զարգանում էր եւ բարձրագույն կրթական համալիրը Երևանի պետական համալսարանը որը հիմնադրվել էր դեռևս 1919 ին և այլ մասնագիտական բուհեր 1943 թ ին ստեղծվում է Գիտությունների ակադեմիան Հայ ժողովուրդը ակտիվ մասնակցություն է ունենում Երկրորդ աշխարհամարտին Խորհրդային բանակի կազմում կռվում էր մոտ 440 հազար հայ զինվոր և սպա Նշանակալի էր նաև դաշնակիցների բանակներում եւ եւրոպական երկրների Դիմադրության շարքերում մարտնչող սփյուռքահայերի թիվը Հայկական ազգային 89 րդ դիվիզիան մասնակցում է Բեռլինի համար մղվող մարտերին Երկրորդ աշխարհամարտի ավարտին հաջորդող տարիներին մեծ թւով սփյուռքահայեր վերադառնում են Հայրենիք Խորհրդային Հայաստան 1960 80 ականներին խորհրդային հանրապետության մտավորականների ու հասարակայնության ինչպես նաեւ ղեկավարության կողմից բազմիցս բարձրացվում են Հայոց ցեղասպանության Սփյուռքի Ղարաբաղը խորհրդային Հայաստանի հետ վերամիավորելու Նախիջևանի և այլ ազգային հարցեր Երեւանում տեղի են ունենում խորհրդային իրականության մեջ առաջին բազմահազարանոց ցույցեր Ղարաբաղյան շարժման սկիզբը 1985թ մարտին փոխվեց ԽՍՀՄ քաղաքական ղեկավարությունը Լճացման տարիների ծերացած ղեկավարությանը փոխարինելու եկան ավելի երիտասարդ եւ համեմատաբար առաջադեմ գործիչներ ԽՄԿԿ Կենտկոմի գլխավոր քարտուղար ընտրվեց Միխայիլ Գորբաչովը որը հետագայում դարձավ ԽՍՀՄ առաջին նախագահը Նա հայտարարեց որ ԽՍՀՄ ը ճգնաժամից դուրս բերելու համար պետք է իրականացվեն վերափոխումներ Խորհրդային Միությունը այդ տարիներին կանգնած էր արմատական փոփոխությունների անհրաժեշտության առջեւ Սոցիալիստական հասարակարգի խոր ճգնաժամը կուսակցական պետական գաղափարախոսության սնանկությունը չլուծված բազմաթիվ հարցերն ու առավելապես ազգային խնդիրները ակտիվացրեցին ու շարժման մեջ դրեցին Խորհրդային Միության միլիոնավոր քաղաքացիների տարբեր ժողովուրդների ու ազգերի Այդ շրջանում ազատագրական շարժումների ծավալումը Վերակառուցման քաղաքականության անմիջական հետևանքն էր Առաջինը հանդես եկան արցախահայերը որոնք ամենևին չէին հաշտվել պատմական իրենց տարածքները Ադրբեջանին բռնակցելու և ողջ խորհրդային շրջանում Ադրբեջանի իշխանությունների կողմից իրականացրած հակահայկական քաղաքականության հետ 1988թ փետրվարի 20 ին Լեռնային Ղարաբաղի Ինքնավար Մարզի ԼՂԻՄ մարզխորհրդի 20 րդ գումարման արտահերթ նստաշրջանը երկրի Սահմանադրությանը համապատասխան պատմական որոշում ընդունեց Մարզխորհուրդը դիմեց Ադրբեջանական ԽՍՀ Հայկական ԽՍՀ և ԽՍՀՄ Գերագույն խորհուրդներին մարզը Ադրբեջանի կազմից դուրս բերելու և Հայաստանի կազմի մեջ ընդգրկելու մասին միջնորդությամբ Հայաստանում և Սփյուռքում արցախահայության հետ համերաշխության զանգվածային ցույցերի մեծ ալիք բարձրացավ Երեւանում և հանրապետության բազմաթիվ քաղաքներում Ղարաբաղում կազմակերպվեցին բազմահազարանոց հանրահավաքներ Սակայն ԽՍՀՄ քաղաքական ղեկավարությունը հենց սկզբից Ղարաբաղյան շարժման նկատմամբ բացասական դիրք գրավեց Նա Արցախի և Հայաստանի ժողովրդի հանրահավաքները որակեց որպես սադրիչ ծայրահեղական մի խումբ ազգայնականների պահանջ Հայաստանում և Արցախում ծավալվող իրադարձություններին հետևում էին և իրենց բարոյական աջակցությունն են ցուցաբերում ԽՍՀՄ տարբեր ազգերի ճանաչված առաջադեմ գործիչներ արվեստագետներ Այն ժամանակ երբ Հայաստանում և Ղարաբաղում տեղի էին ունենում խաղաղ հանրահավաքներ 1988թ փետրվարի 27 29 ին Ադրբեջանի մայրաքաղաք Բաքվից ոչ հեռու գտնվող արդյունաբերական Սումգայիթ քաղաքում իրականացվեց հայ բնակչության վայրագ կոտորած Արդյունքում զոհվեցին մի քանի տասնյակ հայեր շատերին տանջամահ արեցին

    Original URL path: http://www.mfa.am/hy/armenia-history/ (2015-11-25)
    Open archived version from archive

  • Միջազգային կազմակերպություններում - Հայաստանի Հանրապետության արտաքին գործերի նախարարություն
    Միջազգային կազմակերպություններում Ներբեռնել դիվանագիտական տեղեկատուն հայերեն անգլերեն Ա Ե Հ Մ Ն Ս Ք Ֆ Ա ԱՊՀ Մշտական ներկայացուցչություն կանոնադրական և այլ մարմիններում Առևտրի Համաշխարհային կազմակերպություն Ատոմային էներգիայի միջազգային գործակալություն Արաբական Պետությունների Լիգա Աֆրիկյան Միություն Ե ԵԱՀԿ Եվրոպական Միություն Եվրոպայի Խորհուրդ Հ Հավաքական անվտանգության մասին Պայմանագրի կազմակերպությունում Հայաստանի Հանրապետության մշտական ներկայացուցչություն Մ ՄԱԿ Նյու Յորք Մշտական ներկայացուցչություն ՄԱԿ Վիեննայի գրասենյակ ՄԱԿ Մշտական ներկայացուցչություն Ժնևի գրասենյակ ՄԱԿ ի Արդյունաբերական զարգացման կազմակերպություն ՄԱԿ ի պարենի և գյուղատնտեսության կազմակերպություն Միջուկային փորձարկումների համապարփակ արգելման պայմանագրի կազմակերպության նախապատրաստական հանձնաժողով Ն ՆԱՏՕ Ս ՍԾՏՀ Ք Քաղաքացիական Ավիացիայի միջազգային կազմակերպություն ՔԶԱԿ Ֆ Ֆրանկոֆոնիայի միջազգային կազմակերպություն Տարածել Այց Հայաստան Հայաստանի մասին ՀՀ դիվանագիտական ներկայացուցչություններ Դիվանագիտական ներկայացուցչություններ Հայաստանում Ուսումնառություն Հայաստանում Բիզնես Հայաստանում Ներդրում Հայաստանում Հղումներ Նախարարություն ԱԳՆ ՀՀ դիվանագիտական ներկայացուցչություններ Հյուպատոսական ծառայություն Արարողակարգ Դիվանագիտական ներկայացուցչություններ Հայաստանում Գնումների գործընթաց Աշխատանք ԱԳՆ ում ՀՀ ԱԳՆ բյուջե Վիրտուալ շրջայց Արտաքին քաղաքականություն Երկկողմ հարաբերություններ Միջազգային կազմակերպություններ Անվտանգություն և պաշտպանություն Չտարածում ռազմավարական արտահանման վերահսկում և միջուկային անվտանգություն Ցեղասպանության ճանաչում Արցախ Լեռնային Ղարաբաղ Տեղեկատվություն Նորություններ Լրատվամիջոցների համար ԱԳՆ տարեկան հաշվետվություն Տեղեկատվություն ստանալու հարցման օրինակելի ձև Տեսադարան Լուսանկարներ Տեսանյութեր Ձայնագրություններ 2011 2015 Հեղինակային իրավունքները պաշտպանված են Սույն կայքում տեղադրված լուսանկարները պաշտպանվում են հեղինակային և հարակից իրավունքների մասին Հայաստանի Հանրապետության օրենսդրությամբ Արգելվում է տեղադրված լուսանկարների վերարտադրումը տարածումը

    Original URL path: http://www.mfa.am/hy/in-organizations2/ (2015-11-25)
    Open archived version from archive

  • Հյուպատոսություններ - Հայաստանի Հանրապետության արտաքին գործերի նախարարություն
    Նիդերլանդներ Նորվեգիա Չ Չիլի Պ Պորտուգալիա Ռ Ռուսաստան Ս Սերբիա Սիրիա Սլովենիայի Հանրապետություն Վ Վենեսուելա Վրաստան Տ Տաջիկստան Ու Ուկրաինա Ուրուգվայ Ֆ Ֆիլիպիններ Ֆրանսիա Տարածել Այց Հայաստան Հայաստանի մասին ՀՀ դիվանագիտական ներկայացուցչություններ Դիվանագիտական ներկայացուցչություններ Հայաստանում Ուսումնառություն Հայաստանում Բիզնես Հայաստանում Ներդրում Հայաստանում Հղումներ Նախարարություն ԱԳՆ ՀՀ դիվանագիտական ներկայացուցչություններ Հյուպատոսական ծառայություն Արարողակարգ Դիվանագիտական ներկայացուցչություններ Հայաստանում Գնումների գործընթաց Աշխատանք ԱԳՆ ում ՀՀ ԱԳՆ բյուջե Վիրտուալ շրջայց Արտաքին քաղաքականություն Երկկողմ հարաբերություններ Միջազգային կազմակերպություններ Անվտանգություն

    Original URL path: http://www.mfa.am/hy/consulates2/ (2015-11-25)
    Open archived version from archive



  •